Riskli Yapı Tespitine İtiraz ve İptal Davası: 15 Günlük Süre Ne Zaman Başlar?

Kısa cevap

6306 sayılı Kanun kapsamındaki riskli yapı tespitine malik veya kanuni temsilcisi 15 gün içinde itiraz edebilir (m. 3/1). Tebligatta, tespit tutanağının muhtarlıkta 15 gün süreyle ilan edilmesi esas alınır ve ilanın son günü tebliğ tarihi sayılır. İtiraz ilgili Kentsel Dönüşüm Müdürlüğüne yapılır ve teknik heyetçe incelenir. İdari itiraz ile idare mahkemesinde açılan iptal davası ayrı yollardır; süreleri de ayrıdır.

Riskli yapı nasıl belirlenir?

Riskli yapı tespitini, 6306 sayılı Kanun ve Uygulama Yönetmeliğindeki teknik esaslara göre yetkili ve lisanslı kuruluşlar yapar. Binanın eski olması ya da yandaki binanın riskli çıkması tek başına riskli yapı kararı için yeterli değildir. Değerlendirmede taşıyıcı sistem, malzeme verileri, numune sonuçları ve kullanılan hesap yöntemi belirleyicidir.

Riskli yapı tespiti, kat malikleri kurulunun olağan kararlarından farklı, kendine özgü bir idari süreçtir.

15 günlük süre hangi tarihte başlar?

Tespitin bildirimi üç adımda yapılır:

1. Tespit tutanağı binaya asılır.
2. Maliklere e-Devlet üzerinden bilgi verilir.
3. Tutanak ilgili muhtarlıkta 15 gün ilan edilir.

Kanun, muhtarlık ilanının son gününü tebliğ tarihi kabul eder. Bu yüzden yalnızca cep telefonuna gelen mesaja ya da tespiti öğrendiğiniz güne güvenmeyin; ilanın başlangıç ve bitiş tutanaklarını dosyadan temin edin. Süresinde itiraz edilmezse tespit idari açıdan kesinleşebilir.

Bilgilendirme amaçlı bir tarih kontrolü için riskli yapı itiraz süresi hesaplama aracını kullanabilirsiniz. Araç, hukuki süreyi kesin olarak belirlemez.

İtiraz süresi kaçırılmışsa dava yolunun açık olup olmadığı ve dava süresinin hangi tarihte başladığı somut işleme göre ayrıca incelenmelidir. İtiraz süresi ile dava süresi birbirine karıştırılmamalıdır.

Tespit ne zaman kesinleşir?

Yönetmelik ekindeki resmî tebligat tutanağı (Ek-6) kesinleşmeyi üç ihtimale bağlar:

• süresi içinde hiçbir malik itiraz etmezse, itiraz süresinin son günü,
• bütün malikler itiraz etmeyeceklerini yazılı olarak bildirirse, bildirim tarihi,
• itiraz edilirse, teknik heyetin nihai karar tarihi.

Kesinleşmeden sonra idare, binanın tahliyesi ve yıktırılması için maliklere ayrıca süre verir (Ek-7/A tutanağı).

Acil durumlarda süreler çok daha kısa (m. 6/A)

Yıkılacak derecede riskli yapıların bulunduğu alanlarda ya da çökme, heyelan, yangın veya patlama gibi sebeplerle ağır hasar riski olan yapılarda Kanun m. 6/A uygulanır. Bu durumda riskli yapı listesi binanın kapısına asılır ve muhtarlıkta yalnızca iki gün ilan edilir; itiraz süresi de iki gündür ve teknik heyet itirazı üç gün içinde karara bağlar. Bina kapısında bu türden bir liste görürseniz 15 günlük genel süreye güvenmeyin.

Teknik heyet itirazı nasıl inceler?

İtiraz dilekçesinde genel bir "bina sağlamdır" beyanı yetmez. Şu noktalar somut olarak ele alınmalıdır:

• numunelerin hangi taşıyıcı elemanlardan, nasıl alındığı,
• beton dayanımı ve donatı tespiti,
• kullanılan hesap modeli ve taşıyıcı sistemin niteliği,
• rapordaki usul eksiklikleri.

Teknik heyet; dördü üniversitelerden öğretim üyesi, üçü Bakanlık veya Başkanlık personeli olmak üzere yedi üyeden oluşur (Kanun m. 3/1). Uygulama Yönetmeliği m. 10/7'ye göre heyet, itiraz dilekçesindeki sebeplerle bağlı kalmadan raporu bütün teknik unsurlarıyla inceler; eksiklik görürse raporu düzeltilmek üzere lisanslı kuruluşa geri gönderir. Nihai karar, binanın tespit tarihindeki durumuna göre verilir.

İki pratik sonucu var:

• Teknik heyetin karara bağladığı bir rapora karşı başka bir malikin sonradan yaptığı itiraz yeniden incelenmez. Bu nedenle maliklerin itirazlarını aynı süre içinde ve birlikte hazırlaması önemlidir.
• Kural olarak her yapı için yalnızca bir riskli yapı raporu düzenlenebilir (Yönetmelik m. 7/3). "Başka bir firmaya yeni rapor yaptıralım" yaklaşımı çoğu zaman sonuç vermez.

Teknik heyet incelemesi idari sürecin parçasıdır. Uyuşmazlık mahkemeye taşınırsa, mahkemenin bilirkişi incelemesi yoluyla yaptığı denetimin yerini tutmaz.

İptal davası ve yürütmenin durdurulması

6306 sayılı Kanun uyarınca tesis edilen idari işlemlere karşı tebliğden itibaren 30 gün içinde dava açılabilir (m. 6/9). Resmî Ek-6 tutanağı, riskli yapı tespitine karşı bu sürenin tespitin kesinleşmesinden sonra işleyeceğini belirtir. Tahliye ve yıkım tebligatına (Ek-7/A) karşı da ayrıca 30 günlük dava süresi vardır. Somut dosyada hangi işleme, hangi tarihten itibaren dava açılacağı ayrıca incelenmelidir.

İdari yargıda dava açmak işlemi veya yıkımı kendiliğinden durdurmaz. Bunun için yürütmenin durdurulması (YD) kararı gerekir. Dilekçe başlığında "yürütmenin durdurulması taleplidir" yazmak yararlıdır ama tek başına yetmez. 2577 sayılı İYUK m. 27/2 uyarınca iki koşulun birlikte ve somut olgularla gösterilmesi gerekir:

• işlemin açıkça hukuka aykırı olması,
• uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zarar doğacak olması.

Yıkımın geri alınamaz olması zarar koşulunu destekler. Hukuka aykırılık ise ayrıca gösterilmelidir.

Temsili örnek: Bir malik, teknik raporda beton numunelerinin hangi taşıyıcı elemanlardan alındığının belli olmadığını ve ilan tutanaklarının dosyada bulunmadığını saptar. İptal davasında ve YD talebinde bu eksiklikleri belgelerle gösterir; yıkım gerçekleşirse eski hâle dönmenin mümkün olmayacağını açıklar. Mahkemenin vereceği karar önceden bilinemez.

Uygulamada dikkat edilmesi gerekenler

• Tespit raporunu tüm ekleriyle, numune ve laboratuvar belgeleriyle birlikte isteyin.
• İlan tutanaklarını ve e-Devlet bildirimini saklayın.
• İtirazınızın kayda alındığını belgeleyin.
• Teknik ve hukuki değerlendirmeyi aynı anda yürütün.
• Yıkım yerine güçlendirme düşünülüyorsa, idarenin yıkım için verdiği süre içinde güçlendirmenin teknik olarak mümkün olduğu tespit ettirilmeli, Kat Mülkiyeti Kanunu m. 19'a göre karar alınmalı ve ruhsat alınmalıdır (Yönetmelik m. 8/7).

Bölge bütünüyle bir dönüşüm kararına konu olmuşsa rezerv yapı alanı kararlarına karşı iptal davası yazısına da bakabilirsiniz. Binada kiracı varsa kiracının tahliye süreci ayrı kurallara tabidir.

Konunun mevzuat ayrıntıları için riskli yapı tespiti nasıl yapılır ve acil durumda kentsel dönüşüm (m. 6/A) notlarına bakabilirsiniz.

Hukuki dayanak ve kaynaklar

• 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun m. 3, m. 6/9 ve m. 6/A
• 6306 sayılı Kanunun Uygulama Yönetmeliği m. 7-10 ve Ek-6, Ek-7/A tutanakları
• 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m. 27
• Mevzuat Bilgi Sistemi, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı sık sorulan sorular