Riskli Yapı Tespiti Nasıl Yapılır? Lisanslı Kuruluş, Tek Rapor Kuralı ve Teknik Heyet

Riskli yapı tespiti, kentsel dönüşüm sürecinin ilk ve belirleyici adımıdır. Usulü, 6306 sayılı Kanun m. 3 ile Uygulama Yönetmeliğinin 6-10. maddelerinde ve teknik ayrıntıları Yönetmeliğin Ek-2'sindeki Riskli Yapıların Tespit Edilmesine İlişkin Esaslarda düzenlenir.

Tespiti kim yapar?

Riskli yapı tespitini şunlar yapabilir:

• Kentsel Dönüşüm Başkanlığı,
• İdare (belediye),
• Başkanlıkça lisanslandırılmış kuruluşlar: kamu kurumları, üniversiteler, sermayesinin en az %40'ı kamuya ait şirketler, deprem alanında çalışan sivil toplum kuruluşları, yapı denetim ve laboratuvar kuruluşları, ilgili mühendis odalarına kayıtlı bürolar.

Lisanslı kuruluşlar ülke genelinde çalışabilir. Her kuruluşta en az bir inşaat mühendisi görevlendirilmesi zorunludur. Tespitte görev alacak mühendisin en az beş yıllık mesleki deneyimi olması, Başkanlığın eğitimine katılması ve sınavda en az 70 puan alması gerekir (Yönetmelik m. 6/2-3).

Hangi yapılar tespite konu olur?

Kendi başına kullanılabilen, üstü örtülü, insanların içine girebildiği ve oturma, çalışma, eğlenme, dinlenme veya ibadet için kullanılan yapılar tespite konu olur. Hayvanların ve eşyaların korunmasına yarayan yapılar da bu kapsamdadır. Buna karşılık:

• inşaat hâlinde olup içinde oturulmayan yapılar,
• metruk olan ya da başka bir sebeple statik bütünlüğü bozulmuş yapılar

riskli yapı tespitine konu edilmez (Yönetmelik m. 7/1).

Kat mülkiyeti kurulmamış, arsa paylı tapularda tespiti yapının sahibi olan paydaş yaptırır. Kültür varlığı niteliğindeki yapılarda tespit yalnızca malik talebiyle yapılır ve sonuç koruma bölge kuruluna bildirilir.

Başvuru ve masraf

• Tespit, öncelikle malikler veya kanuni temsilcileri tarafından elektronik sistem üzerinden talep edilir ve masrafı maliklere aittir.
• Başkanlık veya İdare resen yapabilir ya da maliklere süre verebilir. Süresinde yaptırılmazsa idare yaptırır; masraf hisseleri oranında maliklerden, tebligattan sonra bir ay içinde istenir. Ödenmezse 6183 sayılı Kanuna göre tahsil edilir.
• Sistemde yapı kaydı açıldıktan sonra tespit iki ay içinde yapılmazsa maliklerden birinin talebiyle, altı ay içinde yapılmazsa resen kayıt silinir.

Tek rapor kuralı

Kural olarak her yapı için yalnızca bir riskli yapı raporu düzenlenebilir. İstisnalar şunlardır:

• itiraz veya yargı kararı üzerine yeniden rapor gerekmesi,
• raporun gerçeğe aykırı düzenlendiğinin tespit edilmesi,
• kasti müdahale dışında, yapının risk durumunu etkileyebilecek somut bir olayın gerçekleşmesi.

Lisanslı kuruluş, rapor düzenlemeden önce yapı hakkında daha önce rapor olup olmadığını sistemden kontrol etmek zorundadır (Yönetmelik m. 7/3). Aynı yapı için ikinci kez tespit yapan kuruluşa yazılı uyarı verilir (Kanun m. 3/8-a).

Raporun incelenmesi ve tebligat

Rapor il kentsel dönüşüm müdürlüğüne veya yetki devri yapılmışsa İdareye gönderilir ve incelenir. Eksik bulunursa kuruluşa iade edilir; kuruluş eksikleri 30 gün içinde gidermek zorundadır. Eksiksiz rapor, en geç on iş günü içinde tapuya bildirilir. Ek-6 tutanağı binaya asılır, e-Devlet'ten bildirilir ve muhtarlıkta 15 gün ilan edilir.

Teknik heyet itirazı nasıl inceler?

• Heyet yedi üyelidir: dört öğretim üyesi ile ikisi inşaat mühendisi, biri jeoloji veya jeofizik mühendisi olan üç Bakanlık veya Başkanlık personeli (Yönetmelik m. 9/4).
• En az beş üyeyle toplanır ve çoğunlukla karar verir; eşitlikte başkanın oyu belirleyicidir.
• Heyet, itiraz sebepleriyle bağlı kalmadan raporu bütün teknik unsurlarıyla ve Ek-2'deki esaslara uygunluk yönünden inceler. Gerekirse yapıyı yerinde inceler.
• Karar, yapının tespit tarihindeki durumuna göre verilir. İtiraz eden malike yalnızca nihai karar bildirilir.
• Karara bağlanmış bir rapora karşı başka bir malikin yaptığı itiraz üzerine yeniden inceleme yapılmaz (Yönetmelik m. 10/7).

İtiraz süresi ve sonrasındaki dava yolu için riskli yapı tespitine itiraz yazısına bakabilirsiniz.

Lisanslı kuruluşa yaptırımlar

Kanun m. 3/8, verilerin eksik veya yanlış alınmasıyla riskli bir yapının risksiz ya da risksiz bir yapının riskli gösterilmesini ve yapıda teknik inceleme yapılmadan rapor hazırlanmasını idari para cezası gerektiren fiiller arasında sayar. Mevcut olmayan bir yapı için rapor hazırlanması lisans iptali sebebidir ve suç duyurusu gerektirir. Bu hükümler, hatalı rapor iddiasında idareye yapılacak şikâyetin dayanağı olabilir.

Kaynak: 6306 sayılı Kanun m. 3; Uygulama Yönetmeliği m. 6-10, Ek-2 ve Ek-6.