Kıdem ve İhbar Tazminatı Nasıl Hesaplanır?

Soru

İşçinin iş sözleşmesi sona ermiştir; işçi kıdem ve ihbar tazminatına hak kazanıp kazanmadığını, bu tazminatların nasıl hesaplandığını merak etmektedir.

Kısa Cevap

Kıdem tazminatı, kanunda sayılan şartları taşıyan işçiye, en az bir yıllık kıdemi bulunması ve iş sözleşmesinin kanunda belirtilen sona erme hallerinden biriyle son bulması durumunda ödenir. İhbar tazminatı ise bildirim sürelerine uyulmadan yapılan fesihlerde gündeme gelir.

Mevzuat

• 1475 sayılı (mülga) İş Kanunu m. 14 – Kıdem tazminatına hak kazanma şartları (halen yürürlükte)
• 4857 sayılı İş Kanunu m. 17 – İhbar süreleri ve ihbar tazminatı
• 4857 sayılı İş Kanunu m. 32 – Ücretin tanımı (tazminat hesabında esas alınan giydirilmiş ücret)

Uygulamadaki Problem

Uygulamada en çok tartışılan konu, tazminat hesabına esas alınacak "giydirilmiş ücret"in kapsamıdır; yol, yemek, prim, ikramiye gibi düzenli ve süreklilik arz eden ödemelerin bu hesaba dahil edilip edilmeyeceği sıkça ihtilaf konusu olur. Ayrıca işçinin istifa etmiş görünmesine rağmen aslında işveren baskısıyla istifaya zorlandığı (bu durumda kıdem tazminatı hakkının doğup doğmayacağı), kısmi ödemelerin mahsubu ve zamanaşımı süreleri de dikkat gerektiren noktalardır.

Mahkeme/Kurum Yaklaşımı

İş mahkemeleri, tazminat hesabında işçiye düzenli ve süreklilik arz eden şekilde sağlanan tüm para ve parayla ölçülebilir menfaatlerin (yol, yemek, düzenli prim vb.) dikkate alınmasını ister; bilirkişi incelemesi bu kalemlerin süreklilik ve düzenlilik unsurunu ayrıntılı inceler. Yargıtay'ın yerleşik içtihadına göre, işçinin istifa dilekçesi işveren baskısı, mobbing veya ücretinin ödenmemesi gibi haklı bir nedene dayanıyorsa bu, işçi tarafından haklı fesih olarak değerlendirilir ve kıdem tazminatı hakkı doğar.

Engin Şahin Hukuk Bürosu Değerlendirmesi

Tazminat alacağı dosyalarında öncelikle işçinin fiili ücret ve yan haklarını gösteren bordro, banka kayıtları ve tanık beyanlarını bir araya getirerek gerçek "giydirilmiş ücreti" tespit ediyoruz. İstifa görünümlü fesihlerde, istifanın arka planındaki baskı veya haklı sebebi ortaya koyacak delilleri toplayarak kıdem tazminatı talebini güçlendiriyoruz; işveren tarafında ise ödemelerin usulüne uygunluğunu ve mahsup imkânlarını değerlendiriyoruz.