Menfi Tespit ve İstirdat Davası Nedir? (İİK m. 72)

Soru

Kendisine karşı icra takibi başlatılan veya zorla ödeme yapmak durumunda kalan kişi, aslında borçlu olmadığını düşünmekte; bu durumu nasıl hukuken ortaya koyabilir?

Kısa Cevap

Borçlu olmadığını iddia eden kişi, takipten önce veya takip sırasında (ödeme yapmadan) menfi tespit davası açarak borçlu olmadığının tespitini isteyebilir; borcu ödemek zorunda kalmışsa, ödediği paranın geri alınması için istirdat davası açabilir.

Mevzuat

• İİK m. 72 – Menfi tespit ve istirdat davası

Uygulamadaki Problem

Uygulamada en çok karşılaşılan sorun, menfi tespit davası açılmasının kural olarak icra takibini kendiliğinden durdurmamasıdır; borçlunun takibin durdurulmasını istiyorsa ayrıca teminat karşılığında ihtiyati tedbir talep etmesi gerekir, aksi halde takip devam edip haciz ve satış aşamasına ilerleyebilir. Ayrıca istirdat davasında ödemenin cebri icra tehdidi altında yapıldığının ispatı ve ödeme ile takip arasındaki bağlantının kurulması da dikkat gerektiren noktalardır.

Mahkeme/Kurum Yaklaşımı

Mahkemeler, menfi tespit davalarında ispat yükünün kural olarak davacı borçluya ait olduğunu, ancak alacaklının dayandığı belge niteliğine göre bu yükün yer değiştirebileceğini kabul eder. Yargıtay'ın yerleşik içtihadına göre, istirdat davasının açılabilmesi için ödemenin cebri icra baskısı altında (takip nedeniyle) yapılmış olması gerekir; borçlunun kendi rızasıyla, takip dışı yaptığı ödemeler istirdada konu edilemez.

Engin Şahin Hukuk Bürosu Değerlendirmesi

Menfi tespit ve istirdat dosyalarında, öncelikle takibin durdurulup durdurulmayacağına (ihtiyati tedbir gerekip gerekmediğine) karar veriyor, ardından borcun bulunmadığını veya ödemenin cebri icra baskısıyla yapıldığını gösteren delilleri titizlikle topluyoruz. Bu davaların doğru zamanlama ve stratejiyle yürütülmesi, hem zaman hem de maliyet açısından müvekkillerimize önemli avantaj sağlamaktadır.