Çek ve Bonoya Dayalı Ticari Alacak Uyuşmazlıkları
Kambiyo senedinin geçerlilik şartları, ciro ve keşidecinin sorumluluğu.
, Ticaret ve Şirketler Hukuku, 1 dakikalık okuma
Soru
Ticari ilişki kapsamında alınan bir çek veya bono, vadesinde ödenmemiştir; alacaklı bu senede dayanarak hangi yollara başvurabilir, senedin geçerliliği neye bağlıdır?
Kısa Cevap
Çek ve bono, kanunda öngörülen zorunlu unsurları (keşide tarihi, tutar, imza gibi) taşıması şartıyla kambiyo senedi vasfını kazanır ve alacaklıya hem hızlı bir icra takibi (kambiyo senetlerine mahsus haciz yolu) hem de doğrudan senet metninden kaynaklanan bir alacak hakkı sağlar; senedin geçerlilik şartlarını taşımaması hâlinde bu ayrıcalıklı haklar kaybedilebilir.
Mevzuat
- Türk Ticaret Kanunu (TTK) m. 776 vd. – Bonoya ilişkin hükümler
- TTK m. 780 vd., 6102 sayılı Kanun'un çeke ilişkin hükümleri ve 5941 sayılı Çek Kanunu
- İİK m. 167-170 – Kambiyo senetlerine mahsus takip
Uygulamadaki Problem
Uygulamada en sık karşılaşılan sorun, senette zorunlu unsurlardan birinin eksik olması (tarih, tutar rakam-yazı uyumsuzluğu, imza eksikliği) nedeniyle senedin kambiyo senedi vasfını kaybetmesidir; bu durumda alacaklı, ayrıcalıklı icra takip yolundan yararlanamaz ve genel hükümlere göre alacak davası açmak zorunda kalabilir. Ayrıca ciro silsilesinin kopuk olması, senedin kimden kime geçtiğinin ispatını zorlaştırabilir.
Mahkeme/Kurum Yaklaşımı
Mahkemeler ve icra daireleri, kambiyo senedine dayalı takiplerde öncelikle senedin şekli geçerlilik şartlarını (zorunlu unsurları taşıyıp taşımadığını) inceler; eksiklik hâlinde senet kambiyo senedi sayılmaz. Yargıtay'ın yerleşik içtihadına göre, bir bononun geçerli sayılabilmesi için kanunda sayılan unsurların tamamının senette bulunması gerekir; bu unsurlardan birinin eksikliği hâlinde senet, adi borç senedi hükmünde kalır ve kambiyo senetlerine özgü takip yoluna konu edilemez.
Engin Şahin Hukuk Bürosu Değerlendirmesi
Çek ve bonoya dayalı alacak dosyalarında, öncelikle senedin şekli geçerliliğini teknik olarak inceliyor, buna göre en uygun takip ve dava stratejisini (kambiyo senedine mahsus takip mi, genel alacak davası mı) belirliyoruz. Ticari ilişkilerinde senet alan müvekkillerimize, senedin düzenlenmesi aşamasında dikkat edilmesi gereken zorunlu unsurlar konusunda da önleyici danışmanlık sunuyoruz.
Sık Sorulan Sorular
Tarihi olmayan bir çek geçerli midir?
Hayır, keşide tarihi kambiyo senedinin zorunlu unsurlarındandır; eksikliği senedin niteliğini etkiler.
Ciro edilen bir bonoyu elinde bulunduran herkes alacaklı sayılır mı?
Ciro silsilesinin usulüne uygun ve kesintisiz olması şartıyla, senedi elinde bulunduran kişi alacaklı olarak kabul edilir.
Karşılıksız çek keşide etmenin cezai bir yönü var mıdır?
Evet, çekin karşılıksız çıkması icra takibinden bağımsız olarak ayrı idari ve cezai sonuçlar da doğurabilir.