Sözleşmelerdeki Haksız Şartlara Karşı Tüketicinin Korunması
Standart sözleşmelerdeki dengesiz hükümler ve haksız şart denetimi.
, Tüketici Hukuku, 1 dakikalık okuma
Soru
Tüketici, imzaladığı standart bir sözleşmede kendisi aleyhine ciddi dengesizlik yaratan, önceden okuyup müzakere etme imkânı bulamadığı bazı hükümler olduğunu fark etmiştir; bu hükümler bağlayıcı mıdır?
Kısa Cevap
Tüketiciyle müzakere edilmeden sözleşmeye konulan ve tarafların sözleşmeden doğan hak ve yükümlülüklerinde dürüstlük kuralına aykırı biçimde tüketici aleyhine dengesizliğe neden olan sözleşme şartları haksız şart sayılır ve tüketici için bağlayıcı değildir.
Mevzuat
- TKHK m. 5 – Haksız şartlar
- TKHK m. 6 – Haksız şart denetimi ve sonuçları
Uygulamadaki Problem
Uygulamada en çok karşılaşılan sorun, hangi hükümlerin gerçekten "müzakere edilmemiş" sayılacağı ve dengesizliğin hangi ölçüde "ciddi" kabul edileceğinin somut olayda değerlendirilmesidir. Ayrıca haksız şartın sözleşmenin tamamını mı yoksa yalnızca ilgili hükmü mü geçersiz kılacağı konusunda da uygulamada tereddütler yaşanabilmektedir.
Mahkeme/Kurum Yaklaşımı
Mahkemeler, haksız şart denetiminde sözleşmenin bütünü içinde ilgili hükmün tüketici aleyhine yarattığı dengesizliği, hükmün açık ve anlaşılır biçimde kaleme alınıp alınmadığını ve tüketiciye müzakere imkânı tanınıp tanınmadığını değerlendirir. Yargıtay'ın yerleşik içtihadına göre, haksız şart kesin olarak hükümsüzdür ve bu geçersizlik sadece ilgili hükmü kapsar; sözleşmenin geri kalan kısmı, haksız şart olmaksızın da ayakta kalabiliyorsa geçerliliğini korur.
Engin Şahin Hukuk Bürosu Değerlendirmesi
Standart sözleşmelerdeki haksız şart iddialarında, ilgili hükmün sözleşmenin bütünü içindeki etkisini ve tüketici aleyhine yarattığı dengesizliği somut biçimde ortaya koyuyoruz. Bu değerlendirme, hem tüketicinin ilgili hükümden bağımsız haklarını korumasını hem de sözleşmenin geçerli kısımlarının etkilenmemesini sağlamaktadır.
Sık Sorulan Sorular
Sözleşmeyi imzaladım, haksız şart yine de geçersiz sayılır mı?
Evet, imzalanmış olması haksız şartın geçerliliğini sağlamaz; haksız şart kesin olarak hükümsüzdür.
Bir hüküm haksız sayılırsa tüm sözleşme geçersiz mi olur?
Hayır, kural olarak sadece ilgili hüküm geçersiz sayılır; sözleşmenin geri kalanı ayakta kalabiliyorsa geçerliliğini sürdürür.
Hangi hükümler haksız şart sayılabilir?
Tüketiciyle müzakere edilmeden konulan ve tüketici aleyhine ciddi dengesizlik yaratan hükümler (örneğin tek taraflı fesih, aşırı cezai şart gibi) haksız şart olarak değerlendirilebilir.